آشنایی با نهادهای مالی و سرمایه‌گذاری

آشنایی با نهادهای مالی و سرمایه‌گذاری
در صورت نداشتن دانش مالی کافی برای سرمایه‌گذاری یا داشتن دانش و نبودن فرصت کافی برای ارزیابی بازار، آشنایی با نهادهای مالی و سرمایه‌گذاری موجود در بازار می‌تواند شما را به‌سمت سرمایه‌گذاری درست و موفق سوق دهد.

نهادهای مالی چیست ؟


نهادهای مالی، سازمان یا موسساتی هستند که نقش واسطه‌های مالی را اجرا می‌کنند. این نهادها باعث می‌شوند که سرمایه‌ها با سرعت بالاتر و با هزینه‌‌ای کمتر در گردش باشند.
به بیان دیگر، این نهادها عمدتا امور مالی و سرمایه‌گذاری‌ را اجرایی می‌کنند.
نهاد‌های مالی را می‌توان به دو دسته نهاد‌های سپرده‌ پذیر (فعال در بازار پول) و غیر سپرده ‌پذیر (فعال در بازار سرمایه و بیمه) طبقه بندی کرد.

انواع نهادهای مالی


1) بانک های تجاری


یکی از مهم‌ترین نهادهای مالی فعال در اقتصاد، بانک‌ها می‌باشند.
این نهاد مالی را می‌توان به‌عنوان یکی از واسطه‌های مالی معتبر شناخت.
بانک‌های تجاری، سپرده‌ها و وجوه نقد افراد را به‌طور امانت نگهداری می‌کنند. در‌صورت نیاز از این وجوه برای دادن اعتبار و یا وام به افراد استفاده می‌شود. قسمت عمده‌ای از این وجوه که به‌عنوان سپرده دریافت می‌شود، در پروژه‌های مختلف سرمایه‌گذاری و یا به خرید اوراق بهادار اختصاص داده می‌شود.
این نهاد مالی وظایف متعددی نظیر انتشار اسکناس، افتتاح حساب جاری و صدور دسته چک، ارائه خدمات مالی مشاوره‌ای، واسطه‌گری اعتباری و ... را برعهده دارد.
 

2) مشاوران سرمایه گذاری


مشاوران سرمایه‌گذاری معمولا شخصیتی حقوقی هستند که با توجه به مجوزهایی که در اختیار دارند، به مشتریان مشاوره‌های مالی و سرمایه‌گذاری ارائه می‌دهند.
این مشاوران گزارشاتی را مبنی بر این‌که چه اوراقی برای خرید یا فروش مناسب هستند به مشتریان می‌دهند و معمولا اطلاعاتی در رابطه با تغییرات احتمالی روند بازار در آینده، در اختیار سرمایه‌گذاران می‌گذارند.
به ‌طور کلی مشاوران سرمایه‌گذاری با عقد قرارداد با افراد مختلف سرمایه آن‌ها را به سمت سهم‌های مناسب هدایت می‌کنند.
 

3) شرکت‌های سرمایه‌ گذاری


شرکت‌های سرمای ه‌گذاری از جمله نهادهای فعال در بازار هستند.
موضوع اصلی فعالیت این شرکت‌ها در اساسنامه‌ی آن‌ها مشخص شده است.
این نهاد مالی می‌تواند در سهام یا سایرِ اوراق بهادار دارایِ حقِ رایِ شرکت‌ها سرمایه‌گذاری کند.
همچنین توانایی سرمایه‌گذاری در واحدهای سرمایه‌گذاری صندوق‌ها، موسسات یا صندوق‌های سرمایه‌پذیر را در چارچوب قوانین و مقررات دارند.
فعالیت این شرکت‌ها به‌طوری است که منابع مالی و پس‌اندازهای خرد و کلان سرمایه‌گذاران را جمع‌آوری می‌کنند. سپس این مبالغ را در سهام یا اوراق قرضه سایر شرکت‌ها و ... سرمایه‌گذاری می‌کنند.
این شرکت‌ها بخشی از سود کسب شده را بنا بر قراردادی که بین خود و مشتری انعقاد کردند، به‌عنوان کارمزد به خود اختصاص می‌دهند.
 

 

4) صندوق‌های سرمایه ‌گذاری


این صندوق‌ها از جمله نهادهای واسطه‌ای هستند.
صندوق‌های سرمایه‌گذاری وجوهی که از مشتریان خود دریافت می‌کنند را در حوزه‌های مختلف سرمایه‌گذاری می‌کنند.
این حوزه‌ها ممکن است سهام و یا حق تقدم سهام، پروژه‌های ساختمانی، طلا، ارز، انواع اوراق بهادار و هر‌چیزی که مشخصات آن در امیدنامه صندوق آورده شده است، باشد.
افرادی که در این صندوق‌ها سرمایه‌گذاری می‌کنند، در سود و زیان حاصل از فعالیت صندوق به نسبت سرمایه‌اشان شریک می‌شوند. سهام صندوق‌های سرمایه‌گذاری خود نیز می‌تواند در بورس مورد معامله قرار بگیرد.
صندوق‌های سرمایه‌گذاری را می‌توان از جنبه‌های مختلف تقسیم‌بندی کرد. صندوق‌های سرمایه‌گذاری بر حسب نوع سرمایه به 3 دسته تقسیم می‌شوند:

 

⦁    صندوق‌های سرمایه‌گذاری با سرمایه ثابت و مشخص (Closed-end Funds)
⦁    صندوق‌های سرمایه‌گذاری غیرفعال (Unit Trust)
⦁    صندوق‌های سرمایه‌گذاری با سرمایه باز یا متغیر (Open-end Fund)

 

5)  شرکت‌‌های کارگزاری


شرکت‌های کارگزاری از جمله نهادهای واسطه‌ای هستند، که انجام معاملات در بازار‌های مالی را ممکن می‌کنند.
این شرکت‌ها خدمات متنوعی ارائه می‌دهند، اما مهم‌ترین وظیفه آن‌‌ها خرید و فروش سهام و همچنین سایر اوراق پذیرفته شده در بورس است. کارگزاران بورس نقش واسطه‌ای بین خریداران و فروشندگان ایفا می‌کنند و به ازای آن مبلغی را به‌عنوان کارمزد از مشتریان (سهامداران) دریافت می‌کنند.
برای این‌که یک معامله انجام شود، دو کارگزار مشخص به نمایندگی از هر سهامدار اقدام به خرید و فروش می‌کنند.
کارگزاری‌ها علاوه بر خرید و فروش سهام به نمایندگی از طرف سهامداران، وظایف دیگری مانند سبدگردانی، ارائه مشاوره در زمینه سرمایه‌گذاری و مدیریت نقدینگی، آموزش سهامداران و آشنا کردن آن‌ها با قوانین و مقررات بازار سرمایه را نیز بر عهده دارند.
کارگزار به نوعی نماینده‌ی حقوقی سرمایه‌گذاران در معاملات بوده و افراد بدون کارگزاری، قادر به انجام معامله نیستند.
 

6) شرکت‌های تامین سرمایه


شرکت‌های تامین سرمایه که به آن‌ها Investment Bank هم می‌گویند، یکی از نهادهای واسطه‌ای فعال در بازارهای مالی هستند.
این شرکت‌ها منابع مالی سرمایه‌گذاران را جذب می‌‌کنند و این منابع را به شرکت‌هایی که برای توسعه خود به سرمایه و منابع مالی نیاز دارند می‌رسانند. این شرکت‌ها با کسب مجوز از سازمان بورس اوراق بهادار و تحت نظارت این سازمان فعالیت می‌کنند.
فعالیت اصلی این نهاد واسطه‌ای در تعهد پذیره‌نویسی اوراق بهادار تازه منتشر شده، از طریق بازار اولیه است.

7) صندوق‌های بازنشستگی (Pension funds)


صندوق‌های بازنشستگی نوعی دیگر از نهادهای واسطه‌ای هستند. در دوران اشتغال افراد، مبالغی به‌طور ماهانه از حقوقشان کاسته می‌شود.
این مبالغِ کم شده در صندوقی به نام صندوق بازنشستگی جمع‌آوری می‌شوند. مبالغ جمع شده در این صندوق‌ها به کارهای مختلفی نظیر سرمایه‌گذاری در بورس و اوراق بهادار اختصاص داده می‌شود. هدف از این سرمایه‌گذاری‌ها افزایش وجوه داخل صندوق است تا کارفرما بتواند از طریق آن وجوه، مستمری دوران بازنشستگی کارمندانش را پرداخت کند. این صندوق‌ها نیز به‌دلیل مبالغ زیادی که در خود جای داده‌اند، تاثیر قابل توجهی در بازار دارند.

8) شرکت‌های بیمه


یکی از نهادهای فعال در بازار سرمایه شرکت‌های بیمه هستند. این شرکت‌ها وجوهی را تحت عنوان حق‌بیمه بابت بیمه اشخاص و یا غیر‌اشخاص دریافت می‌کنند.
شرکت‌های بیمه در قبال دریافت حق بیمه، تضمین می‌کنند که خسارات احتمالی وارده به افراد و غیر افراد، نظیر کارخانه‌ها، شرکت‌ها و ... را در طی یک دوره زمانی مشخص جبران و یا پرداخت کنند.
شرکت‌های بیمه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای سرمایه‌گذاری شناخته می‌شوند. این شرکت‌ها همه‌ی حق بیمه دریافتی از مشتریان خود را صرف جبران خسارت نمی‌کنند. 
این قسمت باقی‌مانده از حق بیمه‌های دریافتی، توسط این شرکت‌ها در بازار اوراق بهادار سرمایه‌گذاری می‌شود و تاثیر قابل توجهی در این بازار دارند.


9) شرکت‌های پردازش اطلاعات مالی


سرمایه‌گذاران برای تصمیم‌گیری در رابطه با انواع سرمایه‌گذاری‌ها به اطلاعاتی صحیح، جامع، به‌روز و به موقع احتیاج دارند.
واحد پردازش اطلاعات مالی، داده‌ها و اطلاعاتی  که بر تصمیمات سرمایه‌گذاران تاثیر می‌گذارد را جمع‌آوری، پردازش و طبقه‌بندی می‌کند. این شرکت نیازهای اطلاعاتی تمامی سرمایه‌گذاران در هر سطحی را برطرف می‌کند.
 

10) موسسات رتبه ‌بندی اعتباری


موسسات رتبه‌بندی اعتباری به بررسی صلاحیت اعتباری شرکت‌ها می‌پردازند. به بیان دیگر این موسسات احتمال این‌که شرکت‌ها نتوانند به تمام یا بخشی از تعهدات خود عمل کنند را اندازه‌ می‌گیرد. بعد از اندازه‌گیری این احتمال، میزان ریسک اعتباری شرکت‌ها و بازدهی آن‌ها مشخص می‌شود. اعلام رتبه‌ی اعتباری شرکت‌ها در تصمیم‌های سرمایه‌گذاران، اعتباردهندگان و قانون‌گذاران تاثیر زیادی دارد.
 

11) صندوق‌های سرمایه‌گذاری قابل معامله بورسی  (Exchange Traded Funds)


صندوق‌های سرمایه‌گذاری قابل معامله که به اختصار به آن‌‌ها ETF نیز می‌گویند، نوعی دیگر از نهادهای مالی جدید هستند.
این صندوق‌ بعضی از ویژگی‌های صندوق‌هایی با سرمایه ثابت و مقداری از ویژگی‌های صندوق با سرمایه متغیر را با هم دارد. سهام این صندوق‌ها همانند سهام سایر شرکت‌های فعال در بورس در طول روز مورد معامله قرار می‌گیرد. سرمایه‌گذاری در این صندوق‌ها باعث می‌شود که شما با صرف زمان کمتر برای انتخاب سهام مناسب، پرتفویی متنوع را در قالب یک سهم داشته باشید.


12) صندوق‌های زمین و ساختمان (Construction Funds)


این صندوق‌ها سرمایه‌های خرد اشخاص حقیقی و حقوقی را جمع می‌کنند و این سرمایه‌ها را در پروژه‌های بزرگ ساختمانی، اداری، تجاری و مسکونی شریک می‌کنند.
این صندوق‌ها تحت نظر افراد حرفه‌ای و متخصص که به طور کامل با شرایط بازارِ ملک آشنایی دارند، اداره می‌شوند. همچنین نظارتی که بر این صندوق‌ها می‌شود باعث شده است که سرمایه‌گذاران با اطمینان بیشتری در این صندوق‌ها سرمایه‌گذاری کنند.
 

13) صندوق‌های پوششی (Hedge Funds)


صندوق‌های پوششی ریسک، صندوق‌هایی هستند که برای عضویت در آن‌ها باید حداقل سرمایه اولیه قابل توجهی داشت. مدیران این صندوق‌ها افراد متخصصی هستند که تعداد اندکی از سرمایه‌گذاران خرد با مبلغ اولیه قابل توجه و یا تعدادی نهاد معتبر را برای مشارکت قبول می‌کنند.
این صندوق‌ها از اهرم‌های مالی (وام) در سرمایه‌گذاری‌هایشان نیز استفاده می‌کنند، بنابراین ریسک آن‌ها بالا است. علاوه بر ریسک بالا، این صندوق‌ها معمولا بازدهی قابل توجهی نیز نصیب سرمایه‌گذارنش می‌کنند. ساختار این صندوق‌ها معمولا متشکل از اوراق بهادار عمومی و ابزارهای مشتقه مبتنی بر این اوراق هستند.
 

14) شرکت سپرده‌ گذاری مرکزی


شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه (سمات) از جمله نهادهای اجرایی است. وظیفه این نهاد انجام امور پس از معاملات بازارهای بورس و خارج از بورس است.
در سیستم این شرکت، اوراق بهادار به نام سرمایه‌گذاران ثبت می‌شود. علاوه‌بر این همه حقوق و عایدی‌های سهامداران مثل سود‌تقسیمی، سهام جایزه تعلق گرفته و ... به‌نام سرمایه‌گذار در سیستم درج می‌شود.
 

نهادهای خود تنظیم گر چیست؟


یکی از مهمترین نهادهای مالی بازار سرمایه می توان به نهادهای خود تنظیم گر اشاره کرد.
مهمترین ویژگی نهادهای خود تنظیم گر ، برخورداري این نهادها از استانداردهاي حرفه اي و اخلاقی است.
این ویژگی باعث می شود، برخی از وظایف نظارتی مقام ناظر بر بازار سرمایه به این نهادها تفویض شود. به بیان دیگر، نهادهای خود تنظیم گر مجازند برای حسن انجام وظایف و تنظیم فعالیت هاي حرفه اي خود، ضوابط و استانداردهاي 
حرفه اي و انضباطی لازم را وضع و اجرا نمایند.
 

انواع نهادهای خود تنظیم گر

 

1) بورس اوراق بهادار


بورس اوراق بهادار از جمله مهمترین نهادهای خود تنظیم گر فعال در بازار اوراق بهادار به شمار می رود.
وظیفه اصلی بورس اوراق بهادار، فراهم آوردن بازاري شفاف و منصفانه براي دادوستد اوراق بهادار پذیرفته شده و همچنین سیستمی مناسب براي نظارت بر جریان دادوستد، عملیات بازار و فعالیت اعضاي آن است.

مسئولیت های بورس اوراق بهادار به عنوان یکی از نهادهای مالی بورس :
 

 

  • تصمیم گیري درباره پذیرش یا لغو پذیرش اعضا شامل کارگزاران، معامله گران، بازارگردانان و مشاوران و مدیران سرمایه گذاري
  • تصمیم گیري درباره پذیرش یا لغو پذیرش ابزارهاي مالی قابل دادوستد در بورس اعم از سهام، ابزارهاي بدهی و ابزارهاي مشتق
  • فراهم آوردن یک سیستم دادوستد مناسب و کارآمد
  • فراهم آوردن یک سیستم مناسب و کارآمد براي تسویه و پایاپاي دادوستد
  • فراهم آوردن یک سیستم مناسب براي نظارت بر جریان دادوستد، عملیات بازار و فعالیت اعضا
  • فراهم آوردن امکانات و تسهیلات لازم براي توزیع و انتشار اطلاعات مربوط به دادوستد و نیز سایر اطلاعات لازم براي تصمیم گیري درباره دادوستد اوراق بهادار

 

2) بورس کالا


بورس هاي کالا به عنوان یکی از مهمترین نهادهای مالی بازار سرمایه ، نهادهاي سازمان یافته اند که به منظور دادوستد کالا تشکیل می شوند.
خرید و فروش کالاها در بورس هاي کالا به دو صورت انجام می شود. متقاضیان می توانند در قالب بازار نقدي یا بازار آتی به خرید و فروش کالاها بپردازند.
در بازار نقدي، کالا به طور واقعی و فیزیکی در قیمت هایی که خریداران و فروشندگان روي آنها توافق کرده اند، دادوستد می شوند. بازار آتی متفاوت از بازار نقدي است. در بازار آتی، قراردادهاي آتی و نه خود کالاها، توسط واسطه هاي بازار و از طریق حراج حضوري مورد دادوستد قرار می گیرند. این قراردادها از آن جهت قرارداد آتی نامیده می شوند که بر اساس آنها تحویل یا دریافت مقدار مشخصی از یک کالاي خاص، در یک زمان معین، تضمین 
می شود.

3) موسسات سپرده گذاری و نگهداري اوراق بهادار


این موسسات با هدف نگهداري اوراق بهادار و انتقال مالکیت اوراق، بدون انتقال فیزیکی آن از طریق انتقال اوراق از یک حساب به حساب دیگر و به طور کلی تسهیل و تسریع دادوستد در بازار اوراق بهادار ایجاد شده اند.
ایجاد موسسات سپرده گذاري و نگهداري اوراق بهادار، با توجه به گسترش چشمگیر بازارهاي مالی و رشد حجم دادوستد در بورس هاي اوراق بهادار، امري اجتناب ناپذیر بوده و باعث کاهش خطرات مربوط به تاخیر در تحویل، گم شدن، سرقت و جعل اوراق بهادار و صرفه جویی در وقت و هزینه نقل و انتقال اوراق شده و به افزایش کارایی تسویه، پایاپاي و انتقال اوراق بهادار کمک می کند.


مهم ترین وظایف نهادهای مالی

 

  • دریافت تقاضای اعطای مجوزهای مختلف مربوط به نهادهای مالی
  • بررسی شرایط متقاضیان دریافت مجوزهای مربوط به نهادهای مالی از طریق بررسی مدارک، انجام بازدیدها از امکانات نرم‌افزاری و سخت‌افزاری متقاضی
  • تطبیق شرایط متقاضیان با مقررات و تهیة گزارش لازم به منظور تصمیم‌گیری در مورد اعطا یا عدم اعطای مجوزهای تقاضاشده
  • دریافت اطلاعات و مدارک متقاضیان سمت در نهادهای مالی و بررسی این مدارک و تهیة گزارش‌های لازم به منظور تصمیم‌گیری در مورد صلاحیت آنها
  • ارتباط با نهادهای مالی تحت نظر و دریافت مکاتبات آنها
  •  هماهنگی جهت تشکیل جلسات تصمیم‌گیری در مورد نهادهای مالی، تنظیم صورت جلسات و پیگیری اجرای مصوبات آنها
  • دریافت و تنظیم پروندة نهادهای مالی تحت نظر و بایگانی کلیة اسناد و مدارک و اطلاعات مربوطه در پرونده‌های مذکور و ارائه و بازپس‌گیری محتویات پرونده‌های مزبور
  •  تهیة گزارش‌های مورد نیاز از اطلاعات و مدارک نهادهای مالی
  • ارتباط و هماهنگی با نهادهای مرتبط داخل و خارج از سازمان در امور مرتبط با نهادهای مالی