آشنایی با نظام سرمایه داری

آشنایی با نظام سرمایه داری
سرمایه‌داری یک نظام اقتصادی است که در آن مالکان خصوصی مالکیت ابزارهای تولید را در اختیار دارند.

واژه سرمایه‌داری، ابتدا در سال 1854 به مثابه یک لقب اهانت‌آمیز توسط کارل مارکس و پیروانش جعل شد.
این عبارت برای نظامي‌ در نظر گرفته شد که توسط سرمایه‌داران، به سود سرمایه‌داران و برای استثمار کارگران اجرا می‌شود. البته این لقب اهانت ‌آمیز هنوز هم ناخواسته بر یکی از شایستگی‌های این نظام تاکید می‌کند: نظام سرمایه‌داری منجر به انباشت سرمایه، استفاده بیشتر از آن و بنابراین افزایش دائمي‌ و پرشتاب تولید ثروت می‌شود.

 

نظام سرمایه‌ داری

 

نظام سرمایه‌داری یا کاپیتالیسم (Capitalism) یک سیستم اقتصادی است که در آن افراد یا مشاغل خصوصی مالک کالاهای سرمایه‌ای هستند.

سرمایه‌داری را می‌توان به عنوان ترکیبی از دو نهاد درک کرد: مالکیت خصوصی و بازار آزاد.
مالکیت خصوصی: هر فرد آزاد است دستاورد کار خویش را نگه دارد یا آن را هرجا که مناسب‌تر می‌بیند استفاده کند، تا جایی که حقوق دیگران را زیر پا نگذارد.


خالص‌ترین نوع نظام سرمایه‌داری، بازار آزاد یا سرمایه‌داری آزاد (Laissez-faire Capitalism) است که در آن افراد از تمام قیود آزاد هستند و می‌توانند تعیین کنند که کجا می‌خواهند سرمایه گذاری کنند، چه می‌خواهند تولید کنند یا بفروشند و کالاها و خدمات را با چه قیمتی می‌خواهند مبادله کنند. بازار آزاد بدون چک کردن و کنترل کردن کار می‌کند.

 

 تاریخچه نظام سرمایه داری


اقتصاد سرمایه داری عملا بین قرن های 16 و 19 میلادی در انگلیس به تدریج رسمیت یافت.
شکل‌های ابتدایی سرمایه داری تجاری (merchant capitalism) در اواخر قرون وسطی شکوفا شد. سرمایه داری از پایان دوره فئودالیسم در دنیای غرب نظام غالب بوده است. به تدریج این نظام از انگلیس به سراسر اروپا گسترش پیدا کرد و مرزهای سیاسی و فرهنگی را از پیش رو برداشت. در قرن های 19 و 20 میلادی سرمایه داری ابزار غالب صنعتی شدن را در دنیا فراهم آورد، اما این ابزار انحصاری نبود.

 

اصول نظام سرمایه ‌داری

 

نظام سرمایه‌داری دارای اصول و قواعدی هست که این اصول عبارتند از:
 

لیبرالیسم اقتصادی


لیبرالیسم اقتصادی مهم‌ترین اصل فکری و فلسفی نظام سرمایه‌داری است. این اصل به‌دنبال پذیرش فلسفه دئیسم ابتدا توسط اقتصاددانان فیزیوکرات و سپس کلاسیک، مورد تاکید قرار گرفت.
در این نظام، افراد آزاد هستند روشی را جهت بهره‌برداری از منابع موجود انتخاب کنند؛ چون هرکس بهتر از دیگران قادر به قضاوت درباره منافع خویش است. همچنین محور اصلی هر اجتماع خود فرد است و فرد و منافع او بر اجتماع تقدم دارد.

 

اصل رقابت


اهمیت این اصل در نظام اقتصاد سرمایه‌داری به‌حدی است که این نظام را نظام رقابتی نیز می‌نامند.
این اصل در درجه اول از اصول نظام سرمایه‌داری به‌حساب می‌آید. بازار رقابت کامل بازاری است که در آن تعداد تولیدکنندگان و فروشندگان کالاهای همگن، بی‌شمار و سهم هر یک از خریدار و فروشنده از بازار‌ اندک است.



مکانیسم بازار و تعادل اقتصادی


بر اساس این اصل، مکانیسم خودکار بازار به‌عنوان تنها عامل ایجادکننده تعادل و تنظیم‌کننده عرضه و تقاضا در سطح تعادل است و هرگونه مداخله دولت در فعالیت‌های اقتصادی، مخالف با نظم طبیعی و تعادل خودکار است.
به‌ بیانی دیگر:

  • اگر تقاضا در بازار، برای کالا بیشتر از تولید باشد، قیمت کالای مورد نظر افزایش خواهد یافت.
  • اگرعرضه در بازار، بیش از تقاضا باشد، مقداری از آن کالا فروش نرفته و تولیدکننده مجبور به کاهش قیمت کالای خود خواهد شد. 


 

انگیزه سود


انگیزه سود در نظام سرمایه‌داری خودخواهانه است و اجتماعی که بر اساس منفعت شخصی بنا شود، ملاحظات اخلاقی را در نظر نخواهد گرفت؛ به این دلیل که از نظر طرف‌داران نظام سرمایه‌داری، موفقیت در کارها بر اساس سود و ضرر سنجیده می‌شود.

 

آزادی انتخاب شغل


در این نظام، بیکاری که به‌واسطه تغییر در تقاضای عوامل تولید و تکنولوژی به‌وجود می‌آید، غیر قابل اجتناب است و آزادی انتخاب شغل در اقتصادی که بیکاری طولانی در آن حکم‌فرما است، نمی‌تواند معنی و مفهومی داشته باشد.

 

 


نظام سرمایه‌داری تاکنون با وجود تمام ضعف‌ها به حیات خود ادامه داده و با  اینکه امروزه وجودی نیمه‌جان دارد، اما هنوز فرو نپاشیده است. دو عامل زیر تاثیر بسیاری بر بقای این نظام دارند:

  • حفظ منافع گروهی از فعالین اقتصادی است؛ که با تمام جدیت از هرگونه تغییر نظام اقتصادی جلوگیری می‌کنند.
  •  بیشتر از ناحیه تئوریسین‌ها است و افکاری که در ذهن آن‌ها رسوخ کرده است.