بازارهای مالی

آشنایی با نهاد های مالی و سرمایه ‌گذاری

نهاد های مالی و سرمایه ‌گذاری، سازمان یا موسساتی هستند که نقش واسطه ‌های مالی را اجرا می‌ کنند. این نهادها باعث می‌شوند که سرمایه‌ ها با سرعت بالاتر و با هزینه‌‌ ای کمتر در گردش باشند.

به عبارتی دیگر، این نهادها عمدتا امور مالی و سرمایه‌گذاری‌ را اجرایی می‌کنند. نهاد‌های مالی را می‌توان به دو دسته زیر طبقه بندی کرد:

  1. نهاد‌های سپرده‌ پذیر (فعال در بازار پول) 
  2. نهاد‌های غیر سپرده ‌پذیر (فعال در بازار سرمایه و بیمه)

نهاد های مالی به چند دسته تقسیم می شوند؟

1) بانک های تجاری

یکی از مهم‌ ترین نهاد های مالی فعال در اقتصاد، بانک‌ ها می‌باشند. این نهاد مالی را می‌توان به‌ عنوان یکی از واسطه ‌های مالی معتبر شناخت. بانک‌ های تجاری، سپرده‌ها و وجوه نقد افراد را به ‌طور امانت نگهداری می‌کنند.
در‌صورت نیاز از این وجوه برای دادن اعتبار و یا وام به افراد استفاده می‌ شود. قسمت عمده‌ای از این وجوه که به‌عنوان سپرده دریافت می ‌شود، در پروژه‌های مختلف سرمایه‌ گذاری و یا به خرید اوراق بهادار اختصاص داده می‌ شود.

این نهاد مالی وظایف متعددی نظیر انتشار اسکناس، افتتاح حساب جاری و صدور دسته چک، ارائه خدمات مالی مشاوره ‌ای، واسطه ‌گری اعتباری و … را برعهده دارد.

بانک های تجاری

2) مشاوران سرمایه گذاری

مشاوران سرمایه ‌گذاری معمولا شخصیتی حقوقی هستند که با توجه به مجوزهایی که در اختیار دارند، به مشتریان مشاوره‌های مالی و سرمایه‌گذاری ارائه می ‌دهند. این مشاوران گزارشاتی را مبنی بر این‌ که چه اوراقی برای خرید یا فروش مناسب هستند به مشتریان می‌دهند و معمولا اطلاعاتی در رابطه با تغییرات احتمالی روند بازار در آینده، در اختیار سرمایه‌ گذاران می‌ گذارند.

به ‌طور کلی مشاوران سرمایه ‌گذاری با عقد قرارداد با افراد مختلف سرمایه آن‌ها را به سمت سهم‌ های مناسب هدایت می ‌کنند.

3) شرکت‌های سرمایه‌ گذاری

شرکت ‌های سرمایه گذاری از جمله نهاد های مالی فعال در بازار هستند. موضوع اصلی فعالیت این شرکت‌ها در اساسنامه‌ آن‌ها مشخص شده است. این نهاد مالی می‌تواند در سهام یا سایر اوراق بهادار دارای حق رای شرکت ‌ها سرمایه‌ گذاری کند. همچنین توانایی سرمایه ‌گذاری در واحدهای سرمایه ‌گذاری صندوق‌ها، موسسات یا صندوق‌های سرمایه ‌پذیر را در چارچوب قوانین و مقررات دارند.

فعالیت این شرکت‌ ها به‌ طوری است که منابع مالی و پس‌اندازهای خرد و کلان سرمایه ‌گذاران را جمع ‌آوری می ‌کنند. سپس این مبالغ را در سهام یا اوراق قرضه سایر شرکت‌ ها و … سرمایه‌ گذاری می کنند.
این شرکت‌ ها بخشی از سود کسب شده را بنا بر قراردادی که بین خود و مشتری انعقاد کردند، به ‌عنوان کارمزد به خود اختصاص می ‌دهند.

4) صندوق‌های سرمایه ‌گذاری

این صندوق‌ها از جمله نهادهای واسطه‌ ای هستند. صندوق‌های سرمایه ‌گذاری وجوهی که از مشتریان خود دریافت می ‌کنند را در حوزه‌های مختلف سرمایه‌ گذاری می ‌کنند. این حوزه‌ها ممکن است سهام و یا حق تقدم سهام، پروژه‌های ساختمانی، طلا، ارز، انواع اوراق بهادار و هر‌چیزی که مشخصات آن در امید نامه صندوق آورده شده است، باشد.
افرادی که در این صندوق ‌ها سرمایه ‌گذاری می‌ کنند، در سود و زیان حاصل از فعالیت صندوق به نسبت سرمایه‌ آنها شریک می ‌شوند. سهام صندوق‌ های سرمایه‌ گذاری خود نیز می‌تواند در بورس مورد معامله قرار بگیرد.
صندوق ‌های سرمایه‌ گذاری را می‌توان از جنبه‌ های مختلف تقسیم ‌بندی کرد.
صندوق ‌های سرمایه ‌گذاری بر حسب نوع سرمایه به 3 دسته تقسیم می‌شوند:

  1.    صندوق ‌های سرمایه‌ گذاری غیرفعال (Unit Trust)
  2.    صندوق‌ های سرمایه ‌گذاری با سرمایه باز یا متغیر (Open-end Fund)
  3.    صندوق‌ های سرمایه‌ گذاری با سرمایه ثابت و مشخص (Closed-end Funds)
صندوق های سرمایه گذاری

5)  شرکت ‌‌های کارگزاری

شرکت ‌های کارگزاری از جمله نهادهای واسطه‌ ای هستند، که انجام معاملات در بازار‌های مالی را ممکن می ‌کنند. این شرکت‌ها خدمات متنوعی ارائه می‌دهند، اما مهم ‌ترین وظیفه آن‌‌ها خرید و فروش سهام و همچنین سایر اوراق پذیرفته شده در بورس است. کارگزاران بورس نقش واسطه ‌ای بین خریداران و فروشندگان ایفا می‌ کنند و به ازای آن مبلغی را به‌عنوان کارمزد از مشتریان (سهامداران) دریافت می ‌کنند.
برای اینکه یک معامله انجام شود، دو کارگزار مشخص به نمایندگی از هر سهامدار اقدام به خرید و فروش می ‌کنند. کارگزاری ‌ها علاوه بر خرید و فروش سهام به نمایندگی از طرف سهامداران، وظایف دیگری مانند سبدگردانی، ارائه مشاوره در زمینه سرمایه‌گذاری و مدیریت نقدینگی، آموزش سهامداران و آشنا کردن آن‌ها با قوانین و مقررات بازار سرمایه را نیز بر عهده دارند.

کارگزار به نوعی نماینده‌ حقوقی سرمایه ‌گذاران در معاملات بوده و افراد بدون کارگزاری، قادر به انجام معامله نیستند.

6) شرکت‌های تامین سرمایه

شرکت‌های تامین سرمایه که به آن‌ها Investment Bank هم می‌گویند، یکی از نهادهای واسطه‌ فعال در بازارهای مالی هستند. این شرکت‌ها منابع مالی سرمایه‌ گذاران را جذب می‌‌کنند و این منابع را به شرکت‌هایی که برای توسعه خود به سرمایه و منابع مالی نیاز دارند می‌ رسانند. این شرکت‌ها با کسب مجوز از سازمان بورس اوراق بهادار و تحت نظارت این سازمان فعالیت می ‌کنند.

فعالیت اصلی این نهاد واسطه‌ای در تعهد پذیره‌ نویسی اوراق بهادار تازه منتشر شده، از طریق بازار اولیه است.

7) صندوق‌های بازنشستگی (Pension funds)

صندوق‌های بازنشستگی نوعی دیگر از نهادهای واسطه‌ ای هستند. در دوران اشتغال افراد، مبالغی به‌ طور ماهانه از حقوقشان کاسته می‌شود. این مبالغ کم شده در صندوقی به نام صندوق بازنشستگی جمع‌آوری می ‌شوند.
مبالغ جمع شده در این صندوق‌ها به کارهای مختلفی نظیر سرمایه‌ گذاری در بورس و اوراق بهادار اختصاص داده می‌شود.

هدف از این سرمایه ‌گذاری‌ها افزایش وجوه داخل صندوق است تا کارفرما بتواند از طریق آن وجوه، مستمری دوران بازنشستگی کارمندانش را پرداخت کند.
این صندوق‌ها نیز به‌ دلیل مبالغ زیادی که در خود جای داده‌اند، تاثیر قابل توجهی در بازار دارند.

8) شرکت‌های بیمه

یکی از نهاد های مالی فعال در بازار سرمایه شرکت‌های بیمه هستند. این شرکت‌ها وجوهی را تحت عنوان حق‌بیمه بابت بیمه اشخاص و یا غیر‌اشخاص دریافت می ‌کنند. شرکت‌های بیمه در قبال دریافت حق بیمه، تضمین می ‌کنند که خسارات احتمالی وارده به افراد و غیر افراد، نظیر کارخانه‌ها، شرکت‌ها و … را در طی یک دوره زمانی مشخص جبران و یا پرداخت کنند. شرکت‌های بیمه به ‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای سرمایه‌ گذاری شناخته می ‌شوند.

این شرکت‌ها همه‌ حق بیمه دریافتی از مشتریان خود را صرف جبران خسارت نمی‌ کنند. این قسمت باقی‌مانده از حق بیمه‌های دریافتی، توسط این شرکت‌ها در بازار اوراق بهادار سرمایه ‌گذاری می‌شود و تاثیر قابل توجهی در این بازار دارند.

شرکت های بیمه

9) شرکت‌های پردازش اطلاعات مالی

سرمایه ‌گذاران برای تصمیم‌گیری در رابطه با انواع سرمایه ‌گذاری‌ها به اطلاعاتی صحیح، جامع، به ‌روز و به موقع احتیاج دارند. واحد پردازش اطلاعات مالی، داده‌ها و اطلاعاتی  که بر تصمیمات سرمایه‌ گذاران تاثیر می ‌گذارد را جمع‌آوری، پردازش و طبقه ‌بندی می‌ کند.
این شرکت نیازهای اطلاعاتی تمامی سرمایه‌ گذاران در هر سطحی را برطرف می ‌کند.

10) موسسات رتبه ‌بندی اعتباری

موسسات رتبه‌ بندی اعتباری به بررسی صلاحیت اعتباری شرکت‌ها می‌ پردازند.
به بیان دیگر این موسسات احتمال این‌که شرکت‌ها نتوانند به تمام یا بخشی از تعهدات خود عمل کنند را اندازه‌ می‌گیرد. بعد از اندازه‌ گیری این احتمال، میزان ریسک اعتباری شرکت‌ها و بازدهی آن‌ها مشخص می‌شود.
اعلام رتبه‌ اعتباری شرکت‌ها در تصمیم‌های سرمایه ‌گذاران، اعتبار دهندگان و قانون‌ گذاران تاثیر زیادی دارد.

11) صندوق‌های سرمایه‌ گذاری قابل معامله بورسی  (Exchange Traded Funds)

صندوق‌های سرمایه‌ گذاری قابل معامله که به اختصار به آن‌‌ها ETF نیز می ‌گویند، نوعی دیگر از نهاد های مالی جدید هستند. این صندوق‌ بعضی از ویژگی‌های صندوق‌هایی با سرمایه ثابت و مقداری از ویژگی‌های صندوق با سرمایه متغیر را با هم دارد.

سهام این صندوق‌ها مشابه سهام سایر شرکت‌های فعال در بورس در طول روز مورد معامله قرار می ‌گیرد.
سرمایه‌گذاری در این صندوق‌ها باعث می ‌شود که شما با صرف زمان کمتر برای انتخاب سهام مناسب، پرتفویی متنوع را در قالب یک سهم داشته باشید.

12) صندوق‌های زمین و ساختمان (Construction Funds)

این صندوق‌ها سرمایه‌های خرد اشخاص حقیقی و حقوقی را جمع می ‌کنند و این سرمایه‌ها را در پروژه‌های بزرگ ساختمانی، اداری، تجاری و مسکونی شریک می ‌کنند. این صندوق‌ها تحت نظر افراد حرفه‌ای و متخصص که به طور کامل با شرایط بازار ملک آشنایی دارند، اداره می‌ شوند.

همچنین نظارتی که بر این صندوق‌ها می‌ شود باعث شده است که سرمایه ‌گذاران با اطمینان بیشتری در این صندوق‌ها سرمایه‌ گذاری کنند.

صندوق های زمین و ساختمان

13) صندوق ‌های پوششی (Hedge Funds)

صندوق ‌های پوششی ریسک، صندوق‌هایی هستند که برای عضویت در آن‌ها باید حداقل سرمایه اولیه قابل توجهی داشت. مدیران این صندوق‌ها افراد متخصصی هستند که تعداد اندکی از سرمایه ‌گذاران خرد با مبلغ اولیه قابل توجه و یا تعدادی نهاد معتبر را برای مشارکت قبول می‌کنند. این صندوق‌ها از اهرم‌های مالی (وام) در سرمایه‌ گذاری‌هایشان نیز استفاده می‌کنند، بنابراین ریسک آن‌ها بالا است. علاوه بر ریسک بالا، این صندوق‌ها معمولا بازدهی قابل توجهی نیز نصیب سرمایه ‌گذارن خود می‌کنند.

ساختار این صندوق‌ها معمولا متشکل از اوراق بهادار عمومی و ابزارهای مشتقه مبتنی بر این اوراق هستند.

14) شرکت سپرده‌ گذاری مرکزی

شرکت سپرده‌ گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه (سمات) از جمله نهادهای اجرایی است. وظیفه این نهاد انجام امور پس از معاملات بازارهای بورس و خارج از بورس است.

در سیستم این شرکت، اوراق بهادار به نام سرمایه‌گذاران ثبت می‌شود. علاوه‌ بر این همه حقوق و عایدی‌ های سهامداران مثل سود ‌تقسیمی، سهام جایزه تعلق گرفته و … به ‌نام سرمایه‌ گذار در سیستم درج می‌شود.

نهاد های مالی خود تنظیم گر چیست؟

یکی از مهمترین نهاد های مالی بازار سرمایه می توان به نهادهای خود تنظیم گر اشاره کرد. مهمترین ویژگی نهادهای خود تنظیم گر، برخورداری این نهادها از استانداردهای حرفه ای و اخلاقی است. این ویژگی باعث می شود، برخی از وظایف نظارتی مقام ناظر بر بازار سرمایه به این نهادها تفویض شود.

به بیان دیگر، نهادهای خود تنظیم گر مجازند برای حسن انجام وظایف و تنظیم فعالیت های حرفه ای خود، ضوابط و استانداردهای حرفه ای و انضباطی لازم را وضع و اجرا نمایند.

انواع نهاد های مالی خود تنظیم گر کدامند؟

1) بورس اوراق بهادار

بورس اوراق بهادار از جمله مهمترین نهادهای خود تنظیم گر فعال در بازار اوراق بهادار به شمار می رود. وظیفه اصلی بورس اوراق بهادار، فراهم آوردن بازاری شفاف و منصفانه برای داد و ستد اوراق بهادار پذیرفته شده و همچنین سیستمی مناسب برای نظارت بر جریان داد و ستد، عملیات بازار و فعالیت اعضای آن است.

مسئولیت های بورس اوراق بهادار به عنوان یکی از نهاد های مالی بورس:

  • فراهم آوردن یک سیستم داد و ستد مناسب و کارآمد
  • فراهم آوردن یک سیستم مناسب و کارآمد برای تسویه و پایاپای داد و ستد
  • فراهم آوردن یک سیستم مناسب برای نظارت بر جریان داد و ستد، عملیات بازار و فعالیت اعضا
  • تصمیم گیری درباره پذیرش یا لغو پذیرش ابزارهای مالی قابل داد و ستد در بورس اعم از سهام، ابزارهای بدهی و ابزارهای مشتق
  • تصمیم گیری درباره پذیرش یا لغو پذیرش اعضا شامل کارگزاران، معامله گران، بازارگردانان و مشاوران و مدیران سرمایه گذاری
  • فراهم آوردن امکانات و تسهیلات لازم برای توزیع و انتشار اطلاعات مربوط به داد و ستد و نیز سایر اطلاعات لازم برای تصمیم گیری درباره داد و ستد اوراق بهادار

2) بورس کالا

بورس های کالا به عنوان یکی از مهمترین نهادهای مالی بازار سرمایه ، نهادهای سازمان یافته اند که به منظور داد و ستد کالا تشکیل می شوند. خرید و فروش کالاها در بورس های کالا به دو صورت انجام می شود. متقاضیان می توانند در قالب بازار نقدی یا بازار آتی به خرید و فروش کالاها بپردازند.

در بازار نقدی، کالا به طور واقعی و فیزیکی در قیمت هایی که خریداران و فروشندگان روی آنها توافق کرده اند، داد و ستد می شوند.

بازار آتی متفاوت از بازار نقدی است که در آن قراردادهای آتی و نه خود کالاها، توسط واسطه های بازار و از طریق حراج حضوری مورد داد و ستد قرار می گیرند. این قراردادها از آن جهت قرارداد آتی نامیده می شوند که بر اساس آنها تحویل یا دریافت مقدار مشخصی از یک کالای خاص، در یک زمان معین، تضمین می شود.

شرکت بورس کالای ایران

3) موسسات سپرده گذاری و نگهداری اوراق بهادار

این موسسات با هدف نگهداری اوراق بهادار و انتقال مالکیت اوراق، بدون انتقال فیزیکی آن از طریق انتقال اوراق از یک حساب به حساب دیگر و به طور کلی تسهیل و تسریع داد و ستد در بازار اوراق بهادار ایجاد شده اند. ایجاد موسسات سپرده گذاری و نگهداری اوراق بهادار، با توجه به گسترش چشمگیر بازارهای مالی و رشد حجم داد و ستد در بورس های اوراق بهادار، امری اجتناب ناپذیر بوده و باعث کاهش خطرات مربوط به تاخیر در تحویل، گم شدن، سرقت و جعل اوراق بهادار و صرفه جویی در وقت و هزینه نقل و انتقال اوراق شده و به افزایش کارایی تسویه، پایاپای و انتقال اوراق بهادار کمک می کند.

مهم ترین وظایف نهادهای مالی

  • ارتباط با نهاد های مالی تحت نظر و دریافت مکاتبات آنها
  •  تهیه گزارش ‌های مورد نیاز از اطلاعات و مدارک نهاد های مالی
  • دریافت تقاضای اعطای مجوزهای مختلف مربوط به نهاد های مالی
  • ارتباط و هماهنگی با نهاد های مرتبط داخل و خارج از سازمان در امور مرتبط با نهاد های مالی
  •  هماهنگی جهت تشکیل جلسات تصمیم ‌گیری در مورد نهاد های مالی، تنظیم صورت جلسات و پیگیری اجرای مصوبات آنها
  • تطبیق شرایط متقاضیان با مقررات و تهیه گزارش لازم به منظور تصمیم‌ گیری در مورد اعطا یا عدم اعطای مجوزهای تقاضا شده
  • دریافت اطلاعات و مدارک متقاضیان سمت در نهاد های مالی و بررسی این مدارک و تهیه گزارش‌های لازم به منظور تصمیم‌ گیری در مورد صلاحیت آنها
  • بررسی شرایط متقاضیان دریافت مجوزهای مربوط به نهادهای مالی از طریق بررسی مدارک، انجام بازدیدها از امکانات نرم‌افزاری و سخت‌افزاری متقاضی
  • دریافت و تنظیم پرونده نهادهای مالی تحت نظر و بایگانی کلیه اسناد و مدارک و اطلاعات مربوطه در پرونده ‌های مذکور و ارائه و بازپس ‌گیری محتویات پرونده‌ های مزبور

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا